ALEKSANDAR RUDNIK MILANOVIĆ: ZA MENJANJE SRBIJE SU POTREBNI INŽENJERI

Društvo Komentar
Tekst napisan inspirisan netačnim podacima iznešenim u tekstu “Za menjanje Beograda potrebna je hrabrost” autora Gorana Vesića/ 24.05.2019.
http://www.politika.rs/scc/clanak/430278/Pogledi/Za-menjanje-Beograda-potrebna-je-hrabrost.

U pomenutom tekstu u kojem se u afirmativnom smislu pominju dela Žorž – Ežen Osmana ( Georges Eugène Haussmann ) poznatijeg kao Baron Osman, vezano za njegovu ulogu urbane obnove Pariza, iznet je netačan podatak da je Baron Osman bio arhitekta. Osman je pre svega po struci bio pravnik i političar, talentovani student muzike, čak i vitez, ali svakako ne inženjer i arhitekta. Osmanova uloga rukovodioca obnove Pariza, bila je zapravo potvrda njegovog prijateljstva sa Napoleonom III, koji je preko njegovih aktivnosti, imao potrebu za rešavanjem problema sa pobunama i protestima građana poučen iskustavima svog prethodnika Kavinjaka (Louis-Eugène Cavaignac-a). Kuriozitet pri obnovi Pariza, predstavljala je i činjenica da je cena finansiranja radova na obnovi Pariza bila je ogromna, ali i da to nije uplašilo Osmana, jer je verovao u to da će strance i provincijalce privući novi obnovljeni grad, i da bi oni tu mogli potrošiti svoj novac i tako isplatiti troškove izgradnje novih ulica i zgrada ( Robert Moses, Columbia University 1942.). Hrabro ali tvrdoglavo, arogantno i samouvereno, Osman je stao iza obaveza koje je smatrao da bi sigurno mogao da ih ispuni, i tražio je odobravanje kredita za koje je verovao da bi ih mogao vratiti. Kako su obaveze pristizale pre realizacije naplate, Osman je smenjen pod pristiskom javnosti pre svega zbog lošeg vođenja finansija koje su bile i prilika za veliki broj malverzacija sa nepokretnostima prilikom urbane obnove, na šta ukazuje podatak i o ogromnom broju odštetnih zahteva, koji su blokirali rad pravosuđa koje je po tim pitanjima postupalo u velikom broju slučajeva, upravo vezanih za novu izgradnju, koja se odvijala pod političkom palicom Barona Osmana .

Osmanovi Bulevari, i klaster viskih kula oko Defansa udaljenih od centra grada radi očuvanja vizura Pariza

Nakon smene Osmana sa mesta rukovodioca urbane obnove Pariza, na tu funkciju postavljen je ekonomista Leon Sej ( Jean-Baptiste-Léon Say), pre svega sa ciljem praćenja raspoređivanja odobrenog novca za radove na izgradnji. NJegova najveća zasluga bila je poziv ka inženjerima Alfandu (Jean-Charles Adolphe Alphand) i Belgrandeu (Eugène Belgrand), radi rešavanja problema sa infrastrukturom i ozelenjavanjem, pa je netačna tvrdnja autora teksta o potrebnoj hrabrosti za menjanje Beograda, da su i te aktivnosti bile deo Osmanova rešenja. Tek sa uključivanjem inženjera, kreće obnova Pariza koja ima konkretne inženjerske racionalne korake. Kako je to bilo vreme autokrata, o toj stručnoj a ne političkoj strani obnove, se malo zna ili se svakako zanemaruje značaj struke i favorizuje propali pravnik političar, koji je rasipao novac građana i koji se usudio da sebe proglasi vizionarem, i stavi se ispred inženjrea , arhitekata i urbanista, čije je savete ipak tražio poput saradnje koju je krio od javnosti i saveta koje je dobijao od Hitorfa ( Jacques Ignace Hittorff ), Baltarda ( Victor Baltard ) glavnog arhitekte Pariza, Balua ( Théodore Ballu) i Garniera (Jean-Louis-Charles Garnier) projektanata mnogih značajnih javnih objekata u Parizu u to doba. Kako istoriju po pravilu pišu oni istoričari koji za svaku pohvalu vladaru imaju i konkretnu korist, Osmanova obnova je jedan od prvih velikih marketing projekata , u kojima se zasluga od samog početka obnove pripisivala političaru, a ne inženjerima koji su je osmislili i sprovodili. Da se veze između inženjera i političara, ne bi posmatrale u kontekstu loše opcije za razvoj gradova, potrebno je napomenuti neka pozitivna iskustva, poput angažovanja Enfanta (Pierre Charles L’Enfant) od strane Kongresa i DŽordža Vašingtona, za potrebe izrade plana za novu prestonicu Amerike, ili Osmanovog savremenika, španskog urbaniste i inženjera ali i političara Serde (Ildefons Cerdà i Sunyer), koji je osmislio novu urbanu matricu Barselone. Nekih 100 godina kasnije, na uspostavljanju “moderne” na internacionalnoj sceni, zabeležena je i vrlo uspešna saradnje urbanista i arhitekata Koste (Lúcio Marçal Ferreira Ribeiro Lima Costa) i Nimajera ( Oscar Ribeiro de Almeida Niemeyer Soares Filho) sa tadašnjim predsednikom Brazila Kubičekom (Juscelino Kubitschek de Oliveira), na urbanističkom planiranju i projektovanju nove prestonice Brazilije.
Srpska istorija graditeljstva, beleži tradiciju odnosa poštovanja i uvažavanja vladara prema inženjerskoj – urbanističkoj nauci, koja započinje pre više od 150 godina sa izradom “Plana rekonstrukcije Varoši u šancu 1867.” profesora Emilijana Josimovića za vreme vladavine Mihajla Obrenovića; planovima Stevana Zarića u vreme Milana Obrenovića ; Jovana Bešlića, Vase Lazarević i Šambona u vreme vladavine Petra I Karađorđevića; Kovaljevskog i Obradovića za vreme Aleksandra I Karađevića; pa i za u to doba vrlo avangardne pojave, prve dame urbanizma, u periodu pre II svetskog rata, rođene kragujevčanke Milice Krstić, koja rukovodi izradom Generalnog Regulacionog Plana Beograda za vreme vladavine Petra II Karađorđevića. Posle II svetskog rata primetno je i uvažavanje urbanističkog planiranja i urbanista, od strane tadašnjeg državnog vrha i Josipa Broza, posebno ka Instituciji “Urbanistički Zavoda Beograda”, i to počevši od prvog među jednakima profesora Nikole Dobrovića, Miloša Somborskog, Aleksandra Đorđevića i Milutina Glavačkog i nadalje posle Titove ere : Konstantina Kostića, Vladimira Macure i Mr Miodraga Ferenčaka…Važno je istaći i pozitivnu ulogu značajnih urbanista Srbije van Beograda kroz istoriju urbanističkog planiranja gradova i rukovodioca izrada Generalnih Urbanističkih Planova gradova Srbije, poput Branka Maksimovića i Juraja Najdharta (Novi Sad), Luke Ivkovića (Kragujevac), Mihaila Radovanovića (Niš) kao i nastavljača njihovih vizija poput Kurjakova (Novi Sad), profesora Mihajla Mitrovića i Mihaila Medvedeva (Niš), dr Veroljuba Trifunovića (Kragujevac), kao i nove generacije naslednica Milice Krstić poput urbanista Jasne Lovrić (Novi Sad), Žakline Gligorijević (Beograd), Dušice Šegović (Niš), Mirjane Ćirić (Kragujevac).
Uprkos tradiciji urbanističkog planiranja Srbije, dugoj preko 150 godina, danas u Ministarstvu nema iskusnih arhitekata urbanista, novim Izmenama Zakona o planiranju i izgradnji ukinuta je sekcija urbanista, na čelu većine Urbanističkih Zavoda u Srbiji se ne nalaze se arhitekte urbanisti, dok je jedina ostavljena operativna funkcija postojanje gradskog urbaniste, koji tipično za Srbiju u svojim referencama najčešće nemaju ni jedan urbanistički plan, već su po pravilu u pitanju arhitekte projektanti. To je sadašnjost Srbije, u kojoj se umesto pozitivnih internacionalnih iskustava, poput Kine , zasnovanih ne samo na razvoju putne infrastrukture, već i na urbanoj obnovi u kojoj su uključeni čitavi timovi inženjera i urbanističkom planiranju pametnih gradova , sa razlogom na svim značajnim mestima nalaze inženjeri, urbanisti i arhitekte, pa se usled svih navedenih činjenica izvesno je budućnost Srbije, sa ovako uspostavljenim kadrovskim sistemom, ne može tako brzo očekivati. Svakako bar ne, dok najiskusniji inženjeri Srbije, ne budu direktno uključeni u rad Ministarstva uz aktivan rad na zakonodavnom , strateškom i operativnom usmeravanju razvoja gradova Srbije.

Autor je doktor tehničkih nauka
iz oblasti arhitekture i urbanizma
Aleksandar Rudnik Milanović
Tagged

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *